Luật phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Luật số 13/2026/QH16) được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất ngày 23/8/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2027. Luật gồm 04 chương, 36 điều, tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất về nguyên tắc, biện pháp, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hoạt động phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (VKHDHL).

Chương I. Quy định chung.

Chương I gồm 08 điều, trong đó xác định phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và giải thích các khái niệm cần thiết cho quá trình thực thi. Bên cạnh các loại VKHDHL như vũ khí hạt nhân, phóng xạ, hóa học và sinh học, Luật làm rõ những khái niệm có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác quản lý như hàng hóa lưỡng dụng, tài trợ phổ biến, người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng, bên thụ hưởng và tổ chức, cá nhân bị chỉ định. Nguyên tắc cơ bản là ưu tiên phòng ngừa, chủ động phát hiện và cảnh báo sớm, đồng thời lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp với mức độ rủi ro.

Chương II. Biện pháp phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến VKHDHL.

Chương II là nội dung trọng tâm của Luật, gồm 21 điều và được chia thành 03 mục.

Mục 1 quy định các biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù, lấy đánh giá rủi ro làm cơ sở để lựa chọn biện pháp phù hợp. Nội dung tập trung vào xây dựng Danh mục kiểm soát đối với hàng hóa lưỡng dụng, dịch vụ có nguy cơ; kiểm soát cả trường hợp ngoài Danh mục khi xuất hiện dấu hiệu đáng ngờ; xác minh người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng và các chủ thể có liên quan. Bên cạnh đó, Luật quy định biện pháp ngăn chặn, phản ứng khẩn cấp và khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ, làm cơ sở xem xét áp dụng chế độ ưu tiên.

Mục 2 quy định quản lý, kiểm soát tài trợ phổ biến VKHDHL, tập trung vào việc phát hiện và ngăn chặn nguồn tài chính, tài sản có nguy cơ phục vụ hoạt động phổ biến. Luật quy định việc nhận diện, báo cáo giao dịch đáng ngờ; trì hoãn giao dịch, phong tỏa tài khoản, tiền, tài sản; đồng thời xác lập cơ chế quản lý danh sách tổ chức, cá nhân bị chỉ định và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba ngay tình.

Mục 3 quy định quản lý thông tin, dữ liệu và cảnh báo sớm nhằm tăng cường kết nối và phối hợp giữa các cơ quan. Nội dung chính gồm chia sẻ thông tin, xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến VKHDHL và thiết lập cơ chế cảnh báo sớm. Cơ quan đầu mối quốc gia giữ vai trò tổng hợp, phân tích và phát hành cảnh báo; các cơ quan liên quan có trách nhiệm tiếp nhận, xác minh và xử lý thông tin theo chức năng, nhiệm vụ.

Chương III. Quản lý nhà nước và bảo đảm điều kiện thi hành.

Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về phòng, chống phổ biến VKHDHL; Bộ Quốc phòng chủ trì giúp Chính phủ thực hiện nhiệm vụ này, trừ những nội dung thực thi điều ước quốc tế đã giao cho bộ quản lý chuyên ngành. Đặc biệt, Bộ Quốc phòng được xác định là Cơ quan đầu mối quốc gia về phòng, chống phổ biến VKHDHL, có trách nhiệm tham mưu, điều phối, đôn đốc, theo dõi, tổng hợp tình hình và hướng dẫn tổ chức thực hiện các biện pháp phòng, chống phổ biến VKHDHL. Luật cũng xác định lực lượng thực hiện nhiệm vụ gồm lực lượng nòng cốt và lực lượng rộng rãi do toàn dân tham gia, cùng các quy định về tài chính, cơ sở vật chất, trang thiết bị và chế độ, chính sách bảo đảm thực hiện nhiệm vụ.

Chương IV. Điều khoản thi hành.

Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2027. Các cơ quan, đơn vị đã được giao nhiệm vụ trước thời điểm Luật có hiệu lực tiếp tục thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định; những vụ việc đã được thụ lý nhưng chưa giải quyết xong tiếp tục được xử lý theo pháp luật có hiệu lực tại thời điểm thụ lý.

Việc ban hành Luật góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý quốc gia về phòng, chống phổ biến VKHDHL, kết nối các lĩnh vực kiểm soát hàng hóa, công nghệ, tài chính và thông tin trong một cơ chế phối hợp thống nhất. Qua đó, Luật nâng cao khả năng nhận diện và kiểm soát rủi ro từ sớm, từ xa, tăng cường phối hợp liên ngành và tạo cơ sở để Việt Nam thực hiện hiệu quả các nghĩa vụ quốc tế về không phổ biến VKHDHL./.