Phân biệt rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Trong hệ thống an ninh tài chính quốc tế và theo các chuẩn mực của Lực lượng nhiệm vụ tài chính quốc tế (FATF): Rửa tiền (ML), tài trợ khủng bố (TF) và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (PF) đại diện cho ba trụ cột rủi ro cốt lõi. Các quốc gia, cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành, nghề phi tài chính có liên quan đều mang trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ trong công tác phòng, chống ba hành vi này. Mặc dù thường được đặt chung trong khung pháp lý AML/CFT/CPF, nhưng mỗi hành vi lại ẩn chứa những điểm chuyên biệt rõ rệt về bản chất, động cơ cũng như phương thức vận hành.

Về mặt căn cứ pháp lý tại Việt Nam, các khái niệm trên đã được thể chế hóa rất cụ thể. Rửa tiền được xác định theo Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản do phạm tội mà có. Trong khi đó, Luật Phòng, chống khủng bố 2013 quy định tài trợ khủng bố là hành vi huy động, hỗ trợ tiền, tài sản dưới bất kỳ hình thức nào cho tổ chức, cá nhân khủng bố. Đối với tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Nghị định số 81/2019/NĐ-CP của Chính phủ về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt quy định đây là hoạt động cung cấp tiền, tài sản hoặc hỗ trợ tiền, tài sản cho các chủ thể nhà nước hoặc phi nhà nước để phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Xét về góc độ tương đồng, cả ba hoạt động kể trên đều là những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm và đe dọa trực tiếp đến tính toàn vẹn của hệ thống tài chính toàn cầu, an ninh quốc gia cùng trật tự hòa bình thế giới. Để đạt được mục đích, các đối tượng luôn tìm cách khai thác triệt để những kẽ hở của ngân hàng, dịch vụ chuyển tiền, thương mại quốc tế, các công ty vỏ bọc hay tài sản ảo mã hóa. Chúng cùng áp dụng những kỹ thuật ngụy trang phức tạp để làm gián đoạn vết dòng tiền, che giấu danh tính chủ sở hữu hưởng lợi và mục đích giao dịch thực sự. Do đó, cả ba hành vi đều chịu sự điều chỉnh chung dưới các chuẩn mực khắt khe của FATF và các Nghị quyết từ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Tuy nhiên, sự khác biệt bản chất giữa ba trụ cột rủi ro này lại nằm ở động cơ, nguồn vốn và cách thức dòng tiền di chuyển. Rửa tiền tập trung vào việc biến “tiền bẩn” do phạm tội mà có thành “tiền sạch” để hưởng thụ hoặc tái đầu tư. Dòng tiền rửa thường có quy mô lớn, di chuyển qua mạng lưới công ty ma, công ty bình phong phức tạp và cuối cùng quay trở lại với chính chủ thể tạo ra nó. Tâm điểm giám sát của hành vi rửa tiền vì thế xoay quanh việc phát hiện các giao dịch đáng ngờ dựa trên khối lượng và tần suất bất thường.

Tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không đặt trọng tâm vào nguồn gốc tiền ban đầu bẩn hay sạch, mà tập trung vào mục đích sử dụng cuối cùng. Nguồn tiền phục vụ hai hành vi này có thể xuất phát từ các hoạt động tội phạm hoặc từ các nguồn quyên góp, từ thiện hoàn toàn hợp pháp. Đối với tài trợ khủng bố, dòng tiền thường được chia nhỏ dưới ngưỡng giám sát để tài trợ cho các cá nhân cực đoan hoặc tổ chức phi chính phủ, vận chuyển qua hệ thống ngân hàng, các kênh chuyển giá trị phi chính thức hay buôn lậu. Tâm điểm rà soát đối với rủi ro này phụ thuộc chặt chẽ vào danh sách đen.

Đối với tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, hoạt động tài chính thường mang quy mô vừa phải nhưng tính chất cực kỳ phức tạp, liên quan trực tiếp đến thương mại quốc tế. Các giao dịch thường ngụy trang dưới vỏ bọc kinh doanh bình thường nhằm hỗ trợ cho các tổ chức, cá nhân bị chỉ định, hoặc thu mua các mặt hàng lưỡng dụng phục vụ phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đối tượng thực hiện dòng tiền này thường là các quốc gia, thực thể nhà nước hoặc các mạng lưới mua sắm tinh vi. Do đó, điểm mấu chốt trong công tác giám sát PF là rà soát các giao dịch liên quan đến hàng hóa lưỡng dụng, các quốc gia rủi ro cao và danh sách bị chỉ định.

Sự phân định rõ ràng giữa ba loại hình tội phạm tài chính này chính là nền tảng để các cơ quan chức năng, tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành, nghề phi tài chính có liên quan liên quan xây dựng chiến lược phòng thủ linh hoạt và hiệu quả. Điều này hoàn toàn phù hợp với tinh thần các khuyến nghị từ FATF và khẳng định quyết tâm thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam, điển hình như Quyết định 1139/QĐ-TTg ngày 26/06/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện cam kết của Chính phủ Việt Nam về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nâng cao nhận thức tuân thủ và áp dụng triệt để cách tiếp cận dựa trên rủi ro chính là chìa khóa vàng để bảo vệ an ninh tài chính quốc gia, đồng thời ngăn chặn mỗi tổ chức, cá nhân vô tình trở thành mắt xích trung chuyển cho các dòng tiền phi pháp.

Vũ Quang Đại – TT81

Tài liệu tham khảo: https://www.jerseyfsc.org/industry/guidance-and-policy/guidance-on-proliferation-and-proliferation-financing/