Hội thảo về Nghị định quy định chi tiết Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và Kiểm soát thương mại chiến lược của Việt Nam

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế, chuyển giao công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phát triển, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý, kiểm soát hàng hóa, vật liệu, thiết bị và công nghệ có khả năng sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự. Đặc biệt, nguy cơ các loại hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng bị lợi dụng để nghiên cứu, phát triển, sản xuất vũ khí hủy diệt hàng loạt đòi hỏi các quốc gia phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao năng lực kiểm soát dựa trên đánh giá rủi ro.

Đối với Việt Nam, việc ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và Nghị định số 259/2025/NĐ-CP về quản lý thương mại chiến lược đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc cụ thể hóa các quy định của pháp luật, bảo đảm sự thống nhất giữa các cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan có liên quan tiếp tục là những vấn đề cần được nghiên cứu, hoàn thiện.

Hình 1. Quang cảnh Hội thảo.

Tham dự hội thảo, về phía Việt Nam có đại diện Cơ quan Thường trực 81/Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương. Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa Cơ quan thường trực 81 và Chương trình Kiểm soát xuất khẩu và An ninh biên giới/Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (EXBS), với sự tham gia trao đổi chuyên môn của các chuyên gia quốc tế, trong đó có các chuyên gia thuộc Cơ quan An ninh Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc (KOSTI).

Hình 2. Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự Hội thảo.

Tập trung rà soát hệ thống pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành

Trong ngày làm việc đầu tiên, các đại biểu tập trung trao đổi, rà soát hệ thống pháp luật Việt Nam về kiểm soát thương mại chiến lược, trong đó làm rõ mối quan hệ giữa Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Nghị định số 259/2025/NĐ-CP và các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Nội dung thảo luận chú trọng việc phân định thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong hoạt động đánh giá rủi ro, cấp phép, kiểm tra, giám sát và xử lý các trường hợp hàng hóa có nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin và xử lý hồ sơ đối với những trường hợp thuộc phạm vi quản lý của nhiều cơ quan, bảo đảm không chồng chéo, trùng lặp về thẩm quyền và thủ tục hành chính.

Một nội dung quan trọng là việc áp dụng phương pháp đánh giá rủi ro trong quá trình xem xét, quyết định cấp phép, đặc biệt đối với các trường hợp cần xác minh người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng, các bên trung gian, tuyến đường vận chuyển và những dấu hiệu cảnh báo về nguy cơ sử dụng hàng hóa vào mục đích bất hợp pháp. Thông qua các tình huống giả định, các đại biểu nghiên cứu phương án xử lý những trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ thông tin, phát sinh nghi vấn về mục đích sử dụng cuối cùng hoặc có sự giao thoa giữa các cơ chế kiểm soát chuyên ngành.

Hình 2. Đoàn Việt Nam làm việc, trao đổi các nội dung tại Hội thảo.

Trao đổi kinh nghiệm kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng và chuyển giao công nghệ

Trong ngày làm việc thứ hai, hội thảo tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến xây dựng, cập nhật danh mục kiểm soát, kiểm soát hàng hóa ngoài danh mục và chuyển giao công nghệ phi vật thể.

Các đại biểu trao đổi về phương pháp đối chiếu giữa danh mục hàng hóa, vật liệu, thiết bị và công nghệ có nguy cơ liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt với danh mục kiểm soát thương mại chiến lược và các danh mục quản lý chuyên ngành. Trong đó, chú trọng việc xác định tiêu chí kỹ thuật, mã số hàng hóa, phạm vi kiểm soát và cơ chế cập nhật danh mục nhằm bảo đảm tính thống nhất, chính xác, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Đặc biệt, cơ chế kiểm soát hàng hóa ngoài danh mục (catch-all) là một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo. Đây là công cụ quan trọng nhằm kiểm soát các loại hàng hóa tuy không thuộc danh mục kiểm soát nhưng có căn cứ xác định nguy cơ bị sử dụng vào mục đích phát triển, sản xuất hoặc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Hội thảo cũng dành thời gian trao đổi về những thách thức trong kiểm soát chuyển giao công nghệ phi vật thể thông qua môi trường điện tử, hoạt động đào tạo, tư vấn kỹ thuật, truyền tải dữ liệu, bản vẽ thiết kế và các hình thức chuyển giao công nghệ khác.

Các chuyên gia Hàn Quốc chia sẻ kinh nghiệm về công tác tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tuân thủ, xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ, nhận diện và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động xuất khẩu, chuyển giao công nghệ. Những kinh nghiệm này là nguồn tham khảo hữu ích trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế quản lý thương mại chiến lược của Việt Nam.

Nâng cao hiệu quả phối hợp, hướng tới hoàn thiện cơ chế kiểm soát thống nhất

Trong ngày làm việc cuối cùng, hội thảo được diễn ra tại trụ sở của KOSTI, tại đây các đại biểu được nghe chuyên gia của KOSTI trình bày về cơ chế catch-all và kinh nghiệm trong thực hiện kiểm soát thương mại của Hàn Quốc; nghiên cứu các tình huống liên quan đến hoạt động giám sát hải quan, chuyển tiếp hồ sơ và xử lý những trường hợp phát sinh yêu cầu cấp bách về thời gian, đặc biệt đối với hàng hóa quá cảnh, trung chuyển có dấu hiệu nghi vấn liên quan đến mục đích sử dụng cuối cùng. Trên cơ sở đó, các đại biểu trao đổi về trách nhiệm của từng cơ quan, trình tự phối hợp, cơ chế trao đổi thông tin, thời hạn xử lý và thẩm quyền quyết định áp dụng các biện pháp kiểm soát theo quy định của pháp luật.

Hình 3. Đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm trong quá trình thăm và làm việc tại KOSTI.

Việc đoàn đại biểu liên ngành Việt Nam tham dự hội thảo là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, góp phần tăng cường trao đổi kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực chuyên môn, thúc đẩy sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực kiểm soát thương mại chiến lược và phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đặc biệt, những nội dung được nghiên cứu, trao đổi tại hội thảo là cơ sở tham khảo quan trọng phục vụ quá trình xây dựng, hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phân định rõ trách nhiệm quản lý, tăng cường phối hợp liên ngành, đồng thời tạo thuận lợi cho các hoạt động thương mại, chuyển giao công nghệ hợp pháp. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, thực hiện trách nhiệm và cam kết quốc tế của Việt Nam, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới./.